A]ÞLaÞ jÐefÐ ]Ðj

JXÏÞA bÐiÐ jÐkÞ[Ô SN[e A]ÞLaÞ jÐefÐ ]Ðj*e S_ë Q[Ê~àh h[ÐvÑe Òhi bÐN LÞcéÐ `q]h h[ÐvÑe `õÐec÷ ÒaÐmÞ NZ_Ð LeÐdÐH Ð Òj JXÏÞhÐe ]ÞNçaÞS¯Ñ jcõÐV L`ÞÒftõÒ]a (1435-1467) J [Ð* `Ê[õ `ÊeÊÒiÐrc Ò]a (1467-1497)* eÐS[é LÐfÒe SÑaÞ[ \ùÒm Ð

SN[çjÖÞk`Êe SÞmîÐe T*XÏ NõÐcÒe HL jÐ^ÐeZ LôiL `eÞaÐeÒe [Ð*e S_ë Ð [Ð* `Þ[Ð* _Ðc dÒhÐa« `eÞXÏÐ Ð [Ð* aÐmÔ_Ðc\ùmÐ jÞÒwhée Ð

jÐefÐ ]Ðj _ÞS aÐjyÐ_ j­LàÒe aÀà_Ð Le«Þ :-

“”ScÊè]Ñ` JXÏeнõ bÐe[ c¨Òf
QÞÒ[õÐ`ùfÐ _]Ñe @BhÐ_ ÒLÐÒZ
SÒ<.e`Êe ÒaÐmÞZ [ÐkÐe Òd _Ðc
L_La[Ñ `ÐVZÐ LÒm `hàÊeÐc
Dre ÒLÐÒZ jÐÒeÐf HL NõÐÒc
aÞÒS cÐÒkhéeÑ Q¨Ñ hõÑ jÐefÐ _ÐÒc ''

Òj jc¯e QÞÒ[õÐ`ùfÐ aràcÐ_e ckÐ_]Ñ Ð SÒ<.e`Êe aràcÐ_e T*XÏ, QtõbÐNÐ mÊ©, L_La[Ñ`ÐVZÐ aràcÐ_e L_L`Êe, HkÞNõÐc `hàÊeÐc*e [Ñ\àÐV_ LÐfÒe yÐ`Þ[ Ð LfÞdÊNÒe NÊ`[Þ @RÞ HkÞ_]Ñ QÞÒ[õÐ`ùfÐ _]Ñ _ÐÒc HßÔhÐ_ÔLÊ Òb]Þ (jbÐ`aà `ô-232)

Òj jc¯Òe ÒLaf aõÐkëZcÐÒ_ jÖ²ô[Òe LÐaÔ J `ÊeÐZ eQ_Ð LeÊ\ùÒm Ð `õÐÒ]hÞL LÞcéÐ L\ù[ bÐiÐÒe ÒL×ZjÞ D_ð[ eQ_Ðe @ayÞ[Þ kÚ _\ùmÐ Ð aÞ]ÔÐ @Sà_ J sÐ_QnàÐ ÒLaf aõÐkëZcÐ_*e HLQÐVÞA @^ùLÐe \ùmÐ Ð b¯Òe ÒL×ZjÞ aÞ]éÐ_ jÖ²ô[LÊ L\ù[ bÐiÐÒe @_ÊaÐ] LeÊ_\ùÒm Ð LÞ«Ê _ÞbÙL jÞÒwhée aõÐkëZcÐ_*e LÒWÐe aÞÒeÐ^ jÒré ]ôYÏ `eÞLe ÒkÒm jÖ²ô[ ckÐbÐe[LÊ L\ù[ bÐiÐÒe `õLÐh LeÞaÐ `ÐBÜ Ð jÐ^ÐeZ S_[Ð* c^ÔÒe sÐ_e aÞ[eZ `ÐBÜ Òj jcÐÒmÐQ_ÐLÊ bËÒl` _LeÞ eQ_ÐLÒm JXÏÞA ckÐbÐe[(`õÐLô[ bÐiÐÒe) Ð

`õ\Òc Òj _ÞSLÊ Ò]aÑ*e ]Ðj ÒdÐNÊÜ jÞÒwhée ]Ðj J `Òe jÐefÐ Ò]aÑ*e ]Ðj ÒdÐNÜÊ jÐefÐ ]Ðj ÒaÐmÞ `eÞQ¯ ]Þ@«Þ Ð

_ÞS eQÞ[ ckÐbÐe[Òe Òj _ÞSLÊ HkÞ`eÞ D`yÐ`Þ[ Le«Þ :-

""_ `YÏÞ `¨Þ[ jÖ ANÔá `ecÐÒZ,
Nõx @\à LmÞ cÜÊ hõÑ Q¨Ñ jÐÒeÐfÐ `õjÒ_ð Ð
Òj dÐk LkB cÊÜ mÞMB ÒjkÞ cÒ[,
cËMà ÒkÐB ÒmM_ LmÞ cÜÊ Ò_ÐkB `¨ÞÒ[ Ð
Òd @aÐ bõÐ«Þ ÒkÐ@B ÒcÐe cÒ_,
A`ÒZ `ËÒeÐB Ò]aÐ hõÑ kÒª Le«Þ ÒmMÒ_ Д

“ÒcÐke SÒ_ë cÜÊ [ aÞ]ÔÐ `YÏÞ _ÐkÚ,
jÊS_ S_ j=Òe cÊkÚ Òd _ \ÐB Ð ‘ (aÞm*Ð eÐcЯZ)

[Ð* ÒmM_ÞeÊ SZÐ`ÒXÏ Òj ÒLÒ[ sÐ_Ñ, _cõ, hÞlÐf¯Òe @^ùL _ `YÏÞ c^Ô SÒZ aÞ]éÐ_, j[j=Ñ Ð

jÐefÐ ]Ðj SÒZ A]hàaÐ]Ñ jÖ²ÐeL Ð [Ð* ÒmMÐÒe jaà j­õ]Я c^ÔÒe Drc jcéu ; Dn _Þn SÐ[Ñ`õ\Ðe ÒmÐ`, SÑa cÐ[õÒL jcª* `õ[ÞhõwÐ J ÒjaÐbÐa Ð LôiL cÐ_*Ê Sf ÒdÐNÐZ, LôiÞ ÒNÐ elÐ, NôkkÑ_cÐ_*Ê NôkÒ]aÐ, `õÒ[ÔL*Ê hÞlÐ]Ð_ B[ÔÐ]Þ _Ð_Ð L\Ð Òj ÒmMùR«Þ Ð [Ð*e LÐaÔLô[Þ [ré`õ^Ð_ _ ÒkÐB _Ð_Ð D`ÐMÔÐ_Òe `ÊÀà Ð jÐcÔ J Òcß[õÑe Òj \ùÒm _ÞoL `õQÐeL Ð

""_ÐeЯZ AcùÐ Ò¯ @VB ckÐaõkë
jÖjÐe @NÐ]LÊ _ÐDLÐ @VB ^cà Д (jÐefÐ ckÐbÐe[ A]Þ`aà 1c M¨ `ô-24)

“”jéÐcÑ kÜÊ bÑlÐaÐjÑ `eÞdÒ« jcª*Ê HL ]ô½Þ
Ò[ZÊLeÞ jceÐÒSÔ jÐ^Ê jÐ^Ê ^Ê_Þ DWÞ Ð''

bÑc eu_ LeÞ jcª*Ê jcÐ_ bÐaÒe MÐ]Ô `eiÞaÐ, hÞa `ËSÐ @Ò\à jkÒ]a S=mÒe ÒMÐSÞ ÒMÐSÞ aõÐkëZ _ `ÐB SÒZ haeLÊ AZÞ aÔÐjÒ]a J hõÑLô»* D`Ò]h @_ÊhÐÒe [Ð* ÒaLÒe `B[Ð `LÐB hÞa`ËSÐ LeÐB\ùÒm [Ð*eÞ kªÒe Ð HkÐ LaÞ*e jÖ²Ðe^càÑ D]Ðe[Ðe _Þ]hà_ J ]ÊÓjÐkjÞL `]Òl` Ð

NÊeÊaÐe aõ[Òe mlëÑ Q¨ÐmÊZÑ NôkÒe D`yÞ[ Ð (jÖ²Ðe^càÑ) hõÑctÞeeÊ mlëÑ aÞ[ÐXÏÞ[ J j®Ð_e jk `Ê_Ó `õ[ÞºÞ[ ÒkDRÞ [Ð*e _ÐeÑ j®Ð_e L\Ð Ð

eÐS^cà j­LàÒe aÀà_Ð LeÞ«Þ Ð

`ÊeÒ[ eÐÒSÔ ÒSÒa eÐSÐ ÒkÐÒ¯ ÒLõÐ^Ñ
ct aÊwÞ ÒkÐ@B heÑÒe ÒkÐÒ¯ aÔÐ^Ñ Ð
-----
_ô`[Þ ÒkÐB ÒdÒa ÒkÐ@B ÒLõÐ^LÐeÑ
j«Ð_ kÐ_Ñ ÒkÐ@B LueÊ RÐXÏB hÞeÑ Ð (jÐefÐ ckÐbÐe[ A]Þ`aà)

jÐefÐ ckÐbÐe[ hÐ«Þ `aàÒe bÑië* ]éÐeÐ Òj dÊ^ùºÞe*Ê eÐS^cà jcéuÒe aÞh]bÐaÒe aÀà_ÐLeÞ D`Ò]h Ò]BR«Þ Ð

Òj jc¯e aÐmÔaÞaÐk Òaß^ae ]ÊÓMLÊ _ÞSjéLô[Þ ckÐbÐe[Òe aÀà_Ð LeÞR«Þ Ð [Ð* eQ_ÐÒe ÒY*Ð_Ðfe L`ÞfÐj `aà[Òe hÞa* @ayÐ_, `Шa cÐ_*e ÒjWÐLÊ Nc_, @LàÒl[õ ÒLÐZÐLàÒe hõÑLô»* `Ê[õ hÐcé*e jËdàÔD`Ðj_Ð J LʺÒeÐNeÊ cÊ¦Þ Ð @LàÒl[õÒe `Þ[Ðck bÑië*e ha jLùÐe, ckÐÒ]a*e `ÊZÔÒ`¯Ð Òaß[eZÑ _]ÑÒe jðÐ_ J ÒNÐk[ÔÐ `Ð`eÊ cʦÞ, SN_ðÐ\*e haeÑ _ÐeЯZ eË` B[ÔÐ]Þ aÀÙ[ Ð

keÞaÖhÒe hõÑLô»*e `Ð`e HL mcéÐ [ÐmÞLÐ Ò]BR«Þ J bjù_Ð c^Ô LeÞR«Þ Ð

“]éÐ`eÒe ÒkÐBmÊ _Ð\ e=Ñ @a[Ðe
^cà mOÖÞmÊ @aÞeÒ[ LmÊ `e]Ðe Ð
@aÞoÒ_ hô=Ðe LmÊ ÒkÐ hõÑaªÞ
_Ñ[Þ Lcà `ÊeÊi ÒkÐBmÊ @_Ñ[Þ Ð'

hÞa*Ê Òj ÒLõÐ^Ñ Ò]a[Ð kÞjÐaÒe QÞ[õZ LeÞR«Þ Ð ]l dsÒe, ]l DcÐ*Ê ^ù£Ðe LeÞaÐ, hÞa ÒLõÐ^_éÞ[ ÒkÐB _ÞS hÐhÊ*Ê mÞ= Ò]MÐBaÐ J hÐhÊ mÞ=Òe `ËSÐ `ÐBa ÒaÐmÞ @bÞiÐ` Ò]aÐ aÀàÞ[ Ð `õÒ[ÔLVÞ @Ò_ß[ÞL aÞi¯LÊ Òj jcÐÒmÐQ_Ð LeÞ jÊy jÊte SÑa_ `ÐBÜ kÞ[ D`Ò]h Ò]BR«Þ Ð

[Ð* eQ_ÐÒe @Ò_L eÊYÏÞ `õÒ¯ÐN Ò]MùaÐLÊ cÞfÞ\ÐH d\Ð – TÞcÞVÞ ÒMfeÊ ckÐbÐe[, @NªÞ FiÞ jcÊ]õLÊ QfÊ LeÞÒ]aÐ, k_Ê cmÐÒaÒf j[ LkÞaÐ, kÐ[Ñ aÐeSÊZ [Ð'e hʬ aÐeSÊZ J OÃÞ aÐe SÊZ, k_ÊcÐ_ `aà[ J`ÐXÏÞ ÒVLÞ DXÏÞ AjÞaÐ, ÒLÐLÊA b¯, hõÑLô»* N^`Ð] ^eÞaÐ, DAÝjÑ L_ÔÐLÊ jÐkXÏÐ NR ae, N=Ð LkÞÒm \ùaÞ NÐ=Ñ LkÞÒm dÞaÞ B[ÔÐ]Þ Ð

“”aõÐkëZcÐÒ_ l[õÞ¯ ÒaßhÔ, hÊ]õ*Ê hË]õ ÒaÐmÞ LkÊ\ùÒm, Ò[ZÊ jÐefÐ ]Ðj HkÞ `õ[ÞaÐ] jËQL aÞÒhiZ jkÞ[ _ÞSLÊ hÊ]õ LkÊ\ùÒm Ð `ÊZÞ aõÐkëÒZre ÒLkÞ c^Ô cÊ_Þ ÒkÐB`ÐÒe @\àÐ[ jÐ^_Ð LeÞ`ÐÒe hб ÒmMù`ÐÒe, Òj ÒjkÞL\Ð ÒOÐiZÐ LeÞR«Þ Ð '' (JXÏÞA jÐkÞ[Ôe já²ô[ÞL aÞLÐh^ÐeÐ `ô-124)

jÐefÐ ]Ðj* ckÐbÐe[ aÔÐjÒ]a* jÖ²ô[ ckÐbÐe[e j­ÊÀà @_ÊaÐ] _ÊÒkÜ, eË`Ыe Ð H\ùÒe JXÏÞA dÐ[Þe [[çLÐfÑ_ já²ô[ÞL, jÐcÐSÞL J eÐS_Ñ[ÞL QÞ[õe QÞ[õZ LeÐdÐBRÞ Ð ]Ð¨Ñ aôrÒe eQÞ[ HkÞ NõxÒe cËf LÐkÐZÑ jk @Ò_L _Ë[_ AMÔЯÞLÐe jÖÒdÐS_ÐÒe LaÞ* Òc×fÞL[Ð ¸½ Ð [Ð* jÐkÞ[Ô Lô[Þ jÐcNõÑL bÐaÒe JXÏÞA bÐiÐ J JXÏÞA SÐ[Þe @cËmÔ j­] Ð jcÐS jÖ²ô[Þ J cÐ_a SÑa_e Òj eË`LÐe Ð SÐ[ѯ jéÐbÞcÐ_ `õ[޺Р[Ð*e mlÔ Ð _ÐeÑ LmÔÐZ Òj QÐkÜÊ\ùÒm Ð ]fÞ[, `[Þ[, _ÞdàÐ[Ñ[ aÔ¦Þ* `õ[Þ [Ð*e \ùmÐ MÊaç jkÐ_ÊbÊ[Þ Ð

`õLô[Òe Òj ÒkDR«Þ cÊ_ÞÒhõº hË]õcÊ_Þ A]ÞLaÞ jÐefÐ]Ðj, `õÒ[ÔLVÞ JXÏÞA*e QÞe _cjÔ Ð