ପ୍ରବନ୍ଧ

କଲିକତାରୁ କନିକା-ବିପ୍ଳବର ଏକ ଜୟଯାତ୍ରା

Biraja Routray's Odia Prose KALIKATAARU KANIKAA-BIPLABARA EKA JAYAJATRAA

ଭାଗବତର ନବାକ୍ଷରୀ ଛନ୍ଦରେ ରଚିତ ଏହି ପୁସ୍ତକରେ କନିକା ରାଜାଙ୍କ କୁଶାସନ, ପ୍ରଜାଙ୍କଠାରୁ ବଳପୂର୍ବକ ଚଉଷଠି ପ୍ରକାର କର ଆଦାୟ ଓ ନିରୀହ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଅକଥନୀୟ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଆଦିର ବର୍ଣ୍ଣନା ଉକ୍ତ ପୁସ୍ତକର ଗୁରୁତ୍ୱ ଓ ଲୋକପ୍ରିୟତା ବୃଦ୍ଧିରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା ।

କଲିକତାରୁ କନିକା-ବିପ୍ଳବର ଏକ ଜୟଯାତ୍ରା

ପ୍ରାକ୍ ସ୍ୱାଧୀନତାର ଭାରତବର୍ଷ କୃଷକ ବା ପ୍ରଜାମେଳିର ଅସରନ୍ତି ସଂଘର୍ଷକୁ ନେଇ ସ୍ୱକୀୟ ରୀତିରେ ମହିମାଦୀପ୍ତ । ସବୁଥର ଏବଂ ସବୁଠି ଏହି ସଂଘର୍ଷ ମାଟିର ନିଃଶ୍ୱାସରେ ପହଁରି ମସନ୍ଦର ପେଣ୍ଠସ୍ଥଳୀକୁ କ୍ଷଣକ ପାଇଁ ହେଲେ ବି ସ୍ତବ୍ଧ କରିଦେଇଛି । କନିକା ପ୍ରଜାମେଳିର ମହାନାୟକ ବିପ୍ଳବୀ ଆନନ୍ଦ ଚନ୍ଦ୍ର ଜେନା ଭୂଗୋଳର କେଉଁ ଅନାମଧ୍ୟେୟ ଇଲାକାରୁ ମାଟିର ମଣିଷର ନ୍ୟାର୍ଯ୍ୟଦାବୀକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଥିବା ଏକ ବଳିଷ୍ଠ ସ୍ୱର ଥିଲେ

୧୯୧୨ ମସିହାରେ କଲିକତାଠାରେ ତତ୍କାଳୀନ ବଙ୍ଗଭଙ୍ଗ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଆନନ୍ଦ ଚନ୍ଦ୍ର ସକ୍ରିୟ ଭାବେ ଅଂଶଗ୍ରହ କରି କାରାବରଣ କରିଥିଲେ । ଏହି କଲିକତାରେ ହିଁ ତାଙ୍କ ବୈପ୍ଳବିକ ଜୀବନର ଆଦ୍ୟଉନ୍ମେଷ ଘଟିଥିଲା । ଯାହାର ଉତ୍ତରଣ ସମ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା ନିଜ ଜନ୍ମ ମାଟି ସୁଦୂର କନିକାରେ । ସେଠାରେ ସେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଚନ୍ଦ୍ର ରାଏଙ୍କ ପରି ଜାତୀୟତାବାଦୀ ନେତାଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି ସ୍ୱଦେଶୀ ଓ ଦେଶାତ୍ମବୋଧ ପରି ବିଚାରଧାରା ସହିତ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲା । ପରେ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଆସିଲା ପରେ ବିଶେଷ କରି କନିକା ମାଟିକୁ ନିଜର ବୈପ୍ଳବିକ ଜୀବନାଦର୍ଶର ପ୍ରୟୋଗଶାଳା ରୂପେ ବାଛିଥିଲେ । ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ଭାବାଦର୍ଶ, ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଓ ଉତ୍କଳମଣି ଗୋପବନ୍ଧୁ ପ୍ରମୁଖ ହିଁ ଥିଲେ ତାଙ୍କର ମାର୍ଗପ୍ରଦର୍ଶକ । ଏପରିକି ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ ବନ ବିଦ୍ୟାଳୟର ଆଦର୍ଶରେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇ କନିକା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଖ୍ୟାତ ମେଘପୁର ଗ୍ରାମରେ ଏକ ଚାଟଶାଳୀ ଖୋଲି ଜାତୀୟତାର କୁନି କୁନି ଅଙ୍କୁର ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ପ୍ରତ୍ୟୟ ରୋପଣ କରିଥିଲେ । ସୁଦୂର କଲିକତା ନଗରରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଅନ୍ଧାରୀ ମୂଲକ କନିକାଗଡ଼ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା ତାଙ୍କର ବିପ୍ଳବର ରଣକ୍ଷେତ୍ର ।

୧୮୮୪ ମସିହା ଜୁଲାଇ ୧୭ ତାରିଖରେ କନିକା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଡାଳିକାଏନ୍ଦା ନାମକ ଏକ ଅଖ୍ୟାତ ପଲ୍ଲୀରେ ଆନନ୍ଦ ଚନ୍ଦ୍ର ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । କିନିକା ରାଜତନ୍ତ୍ର ବିରୁଦ୍ଧରେ ନିଜର ସାଲିସ୍ ବିହୀନ ସଂଗ୍ରାମ ଯୋଗୁଁ ଏକ ନାଟକୀୟ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ରର ଶିକାର ହୋଇ ୧୯୪୬ ମସିହା ଜାନୁୟାରୀ ୨୭ ତାରିଖରେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ସରକାର ଓ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରୀ ସାମନ୍ତବାଦ ବିରୁଦ୍ଧରେ ନିଜର ବିପ୍ଳବାତ୍ମକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଯୋଗୁଁ ସେ ନିଜର ମାତ୍ର ବାଆଷଠୀ ବର୍ଷ ଅବଧିର ସୀମିତ ଜୀବନକାଳ ମଧ୍ୟରୁ ବାରବର୍ଷ କାରାବାସରେ କଟାଇଥିଲେ । ବିଂଶଶତକର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପାଞ୍ଚ ଦଶନ୍ଧି ଥିଲା ତାଙ୍କ ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ କର୍ମମୟ ଜୀବନର ଏକ ତ୍ୟାଗପୂତ ଇତିହାସ । ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଶୋଷଣ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ପ୍ରତିବାଦର ସ୍ୱର ଥିଲା ଦୃପ୍ତ । ପରିଣାମ ସ୍ୱରୂପ ଏଥିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ନିଜର ସମସ୍ତ ସ୍ଥାବର ସମ୍ପତ୍ତି ହରାଇବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ଏପରିକି ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ନିଜର ଜୀବନରକ୍ଷା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ପରିବାର ସହିତ ଭିଟାମାଟି ଛାଡ଼ିବାକୁ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଥିଲା ।

ସେ ସମୟରେ କଲିକତାରୁ ଏଣ୍ଟ୍ରାନ୍ସ ପାସ୍ କରିଥିବା ଆନନ୍ଦଚନ୍ଦ୍ର ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ନିଜ ଜନ୍ମ ମାଟି କନିକାରେ ଶିକ୍ଷକତା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ମାତ୍ର କନିକା ରାଜତନ୍ତ୍ର ଓ ଅମଲାତନ୍ତ୍ରର ଶୋଷଣ ଓ ଅତ୍ୟାଚାରକୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଥିବା ବିଦ୍ରୋହୀ ଆତ୍ମା ହୃଦୟରୁ ଆତ୍ମପ୍ରକାଶ କଲା ଦୁଃଖିନୀ କନିକା ପୁସ୍ତକ । କଟକର ଦତ୍ତ ପ୍ରେସ୍‌ରୁ ୧୯୨୨ ମସିହାରେ ମୁଦ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ଏହି କ୍ଷୁଦ୍ର କାବ୍ୟଟିର ମୂଲ୍ୟ ମାତ୍ର ଦୁଇ ପଇସା ରଖାଯାଇଥିଲା । ଅଥଚ ବିପ୍ଳବର ବହ୍ନିକୁ ବଣ ନିଆଁ ପରି ପ୍ରସାର କରାଇବାରେ ଏହାର ଅବଦାନ ଅତୁଳନୀୟ ଥିଲା । ଭାଗବତର ନବାକ୍ଷରୀ ଛନ୍ଦରେ ରଚିତ ଏହି ପୁସ୍ତକରେ କନିକା ରାଜାଙ୍କ କୁଶାସନ, ପ୍ରଜାଙ୍କଠାରୁ ବଳପୂର୍ବକ ଚଉଷଠି ପ୍ରକାର କର ଆଦାୟ ଓ ନିରୀହ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଅକଥନୀୟ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଆଦିର ବର୍ଣ୍ଣନା ଉକ୍ତ ପୁସ୍ତକର ଗୁରୁତ୍ୱ ଓ ଲୋକପ୍ରିୟତା ବୃଦ୍ଧିରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା । ଏପରିକି ଇଂରେଜ ସରକାର ଏହି ପୁସ୍ତକଟିକୁ ବାଜ୍ୟାପ୍ତ କରି ନିଷିଦ୍ଧ ଘୋଷଣ କରିଥିଲେ । ସେହି ସମୟରେ ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପାଦିତ “ୟଙ୍ଗ୍ ଇଣ୍ଡିଆ” ସାପ୍ତାହିକ ପତ୍ରିକାରେ ଦୁଃଖିନୀ କନିକାକୁ ନେଇ ଏକ ଆଲେଖ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା । ଯାହାଫଳରେ କନିକା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାର କାହାଣୀ ପ୍ରତି ସାରା ଭାରତବର୍ଷର ନେତୃତ୍ୱ ସମ୍ୱେଦନଶୀଳ ହୋଇଉଠିଲା । ଏହାଛଡ଼ା ଏହି ବିପ୍ଳବୀ ଦରଦୀ କବିଙ୍କ ଲେଖନୀରୁ କନିକା ବନ୍ଧୁ, ମାତୃଦେବୀ, ଭକ୍ତ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ମୂଢ଼ମତି, ବାରକଥା ପ୍ରଭୃତି ଅନେକ କାବ୍ୟ କବିତାମାନ ସୃଷ୍ଟି ଲାଭ କରିଥିଲା । ଏହିସବୁ ସୃଷ୍ଟି ସମୂହର ସାହିତ୍ୟିକ ମୂଲ୍ୟ ଯାହା ଥାଉନା କାହିଁକି ତତ୍କାଳୀନ କନିକା ପ୍ରଜା ଆନ୍ଦୋଳନର ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଆନନ୍ଦଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଦୁଃଖିନୀ କନିକା ଓ କନିକାର ବନ୍ଧୁ ପୁସ୍ତକ ଦ୍ୱୟ ବିପ୍ଳବର ଦୁଇ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଆଗ୍ନେୟାସ୍ତ୍ର ରୂପେ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।

ଆନନ୍ଦ ଚନ୍ଦ୍ର ନିଜକୁ କେବଳ କନିକା ପ୍ରଜା ଆନ୍ଦୋଳନ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ରଖି ନ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗୀକାରବଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ନିଜର କ୍ଷୁଦ୍ର ଅଞ୍ଚଳ କନିକାଗଡ଼ ସହିତ ପରାଧୀନ ଭାରତବର୍ଷର ମୁକ୍ତି ନିମନ୍ତେ ବ୍ୟାକୁଳ ଥିଲା । ସମସାମୟିକ ଜାତୀୟ ମୁକ୍ତି ସଂଗ୍ରାମରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଭୂମିକା ରହିଥିବାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପରିଚାଳିତ ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ, ୧୯୨୫ ମସିହାରେ ଚରଖା ଆନ୍ଦୋଳନ, ୧୯୩୦ ମସିହାରେ ଲବଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ଓ ସର୍ବୋପରି ୧୯୪୨ ମସିହାର ଭାରତଛାଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଯୋଗଦାନ ରହିଆସିଥିଲା । ସେ ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ଅନ୍ୟତମ ଦକ୍ଷ ସଂଗଠକ ରୂପେ ଜଣାଶୁଣାଥିଲେ । ସେ ସମୟର ଏକ ହିସାବ ଅନୁସାରେ ୧୯୨୨ ମସିହାରେ ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଶାରୁ କୋଡ଼ିଏ ହଜାର କଂଗ୍ରେସର ପ୍ରାଥମିକ ସଭ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିବା ସ୍ଥଳେ କେବଳ କନିକା ଜମିଦାରର କ୍ଷୁଦ୍ର ଛାମୁକାରୁ ୪,୦୦୦ ସଭ୍ୟ ସଂଗୃହିତ ହୋଇଥିଲେ । ଏହି ସଭ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଅଭିଯାନରେ ଆନନ୍ଦଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭୂମିକା ଥିଲା ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଗରେ । ପୁନଶ୍ଚ ୧୯୧୭ ମସିହାରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସାବରମତୀ ଆଶ୍ରମରେ ଦୀର୍ଘ ତିନିମାସ ରହି ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ପାଇବାରେ ଆନନ୍ଦଚନ୍ଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଥମ ଓଡ଼ିଆ ।

ଅନ୍ୟାୟ ମୁଦ୍ରାର ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵ ହେଲେ ବିଦ୍ରୋହ ତା’ର ଅପରପାର୍ଶ୍ଵ । ମାନବ ଇତିହାସର ଅସଂଖ୍ୟ ପୃଷ୍ଠା ଶୋଷଣ, କଷଣ, ଅନ୍ୟାୟ ଆଉ ଅତ୍ୟାଚାରର ରୁଦ୍ଧଶ୍ୱାସରେ କରୁଣ ଓ ବିବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଆର ଅସଂଖ୍ୟ ପୃଷ୍ଠା ମଣିଷ ଚିତ୍ତୋ ବିଦ୍ରୋହରେ ଶାଣିତ ଓ ଶବଳିତ । ହିଂସ କିମ୍ୱା ଅହିଂସ ସହସ୍ର ବିପ୍ଳବ ଅସରନ୍ତି ବୀରତ୍ୱ ଗାଥାରେ ରୁଦ୍ଧିମନ୍ତ । ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ତାଳେ ତାଳେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରେ ରାଜତନ୍ତ୍ର ଓ ସାମନ୍ତବାଦ ବିରୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରଜାଶକ୍ତିର ମିଳିତ ବିକ୍ଷୋଭ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ଗୋଟିଏ ପଟେ ଇଂରେଜ ସରକାର ରାଜଶକ୍ତିର ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରୀ କୁଶାସନକୁ ପ୍ରଶ୍ରୟ ଦେଉଥିବା ବେଳେ ଆରପଟେ ଦେଶରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ଜାତୀୟ ଆନ୍ଦୋଳନର ମୁଖ୍ୟସ୍ରୋତଟି ଏହି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ପ୍ରଜାଶକ୍ତି ସହ ସହ ବନ୍ଧିତ ହୋଇ ସ୍ୱାଧୀନତା ରୂପକ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ବହୁ ପ୍ରସାରୀ କରିପାରିଥିଲେ । ବିପ୍ଳବୀ ଆନନ୍ଦ ଚନ୍ଦ୍ର ରାଜତନ୍ତ୍ର ଓ ଇଂରେଜ ସରକାର ବିରୁଦ୍ଧରେ ନିଜର ଦ୍ୱୈତ୍ୟ ଭୂମିକାକୁ ଦକ୍ଷତାର ସହିତ ନିର୍ବାହ କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ ବୋଲି କହିବାକୁ ହେବ ।

ଲୋକପ୍ରିୟ ଲେଖା

To Top