ମହାରାଜା ହରି ସିଂହ ଜମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀର ପାଇଁ ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଥିବା ‘ଅନୁସଙ୍ଗୀକରଣ ଦଲିଲ’ ଅନ୍ୟ ଦେଶୀୟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକରୁ ଭିନ୍ନ ଥିଲା କି ? ସେଥିରେ କିଛି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସାମିଲ ଥିଲା କି ? ନା, ଆଦୌ ନୁହେଁ ।
ଅନୁସଙ୍ଗୀକରଣ ଦଲିଲ୍ଟି ସମସ୍ତ ଦେଶୀୟ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଏକପ୍ରକାର ଓ ସମାନ ଥିଲା । ଏଥିରେ କୌଣସି ରାଜାଙ୍କୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସର୍ତ୍ତ ଯୋଡ଼ିବା କିମ୍ବା ବାଦ୍ ଦେବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ନଥିଲା । ଏହାକୁ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଅବସ୍ଥାରେ ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା ।
ଜମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ପୁନର୍ବାର ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଦେବା ଉଚିତ ଯେ— (କ) ଏଠାରେ ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ମିଶ୍ରଣପତ୍ର ଅନ୍ୟ ଦେଶୀୟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ମିଶ୍ରଣପତ୍ରଠାରୁ କୌଣସି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଭିନ୍ନ ନଥିଲା; (ଖ) ହରି ସିଂହ ଏହାକୁ କୌଣସି ସର୍ତ୍ତ ନ ରଖି ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଥିଲେ; ଏବଂ (ଗ) ତତ୍କାଳୀନ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଜେନେରାଲ୍ ଲର୍ଡ ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନ୍ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ କୌଣସି ସର୍ତ୍ତ ବିନା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଅର୍ଥାତ୍, ଭାରତ ସହ ମିଶିଥିବା ଅନ୍ୟ ୫୪୭ଟି ଦେଶୀୟ ରାଜ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସରଣ କରାଯାଇଥିଲା, ଜମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀର କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ତାହା ହିଁ ଅନୁସୃତ ହୋଇଥିଲା ।
କିନ୍ତୁ ମାଉଣ୍ଟ୍ବ୍ୟାଟେନ୍ ଏକ ପୃଥକ ଚିଠି ମାଧ୍ୟମରେ ମହାରାଜା ହରି ସିଂହଙ୍କୁ ଜଣାଇଥିଲେ ଯେ ଜମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀରର ଭାରତ ସହ ମିଶ୍ରଣ ସେଠାକାର ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମତାମତ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ । ମହାରାଜା ନିଜ ତରଫରୁ ଏପରି କୌଣସି ସର୍ତ୍ତ ରଖି ନଥିଲେ।
ବାସ୍ତବରେ, ଭାରତ ସହ ମିଶ୍ରଣକୁ ସମର୍ଥନ କରୁଥିବା ଶେଖ୍ ଅବଦୁଲ୍ଲା ମଧ୍ୟ କେବେ ଏପରି ସର୍ତ୍ତ ଉପରେ ଜୋର୍ ଦେଇ ନଥିଲେ । ବରଂ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ଯେପରି କୌଣସି ଅନିଶ୍ଚିତତା ରହି ନଯାଏ, ସେଥିପାଇଁ ସେ ଏହି ମିଶ୍ରଣକୁ ନିଃସର୍ତ୍ତ ରଖିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ ।
ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନ୍ ହିଁ ହରି ସିଂହଙ୍କୁ ଏକ ପୃଥକ ଚିଠି ଲେଖି ଜଣାଇଥିଲେ ଯେ ଏହି ମିଶ୍ରଣ ଅସ୍ଥାୟୀ ଏବଂ କାଶ୍ମୀରବାସୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଜାଣିବା ପରେ ହିଁ ଏହାର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ସ୍ଥିତି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେବ ।
ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି, ଏପରି ଚିଠି ଲେଖିବା ପାଇଁ ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନ୍ଙ୍କୁ କିଏ ଅଧିକାର ଦେଇଥିଲା ? ଏକ ମିଶ୍ରଣକୁ ସର୍ତ୍ତଯୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ସେ କିଏ ଥିଲେ ? ସେ କ’ଣ ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଭାରତର ଭାଇସରୟ ଭାବେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ସ୍ୱାର୍ଥର ସୁରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ନା ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତର ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଜେନେରାଲ୍ ଥିଲେ ? ନେହରୁ ଏହାକୁ ବିରୋଧ କଲେ ନାହିଁ କାହିଁକି ?
ଭାରତୀୟ ନେତୃବୃନ୍ଦ, ବିଶେଷତଃ ନେହରୁ, ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନ୍ଙ୍କୁ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କହିଲେ ନାହିଁ କାହିଁକି ଯେ ଏପରି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇପାରିବେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଳର ଅନୁମତି ନେବାକୁ ପଡ଼ିବ ? ଅନ୍ୟ ୫୪୭ଟି ଦେଶୀୟ ରାଜ୍ୟ ଭାରତ ସହ ମିଶିବା ସମୟରେ ସେ କ’ଣ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଜ୍ୟକୁ ଏପରି ଚିଠି ଲେଖିଥିଲେ କିମ୍ବା ଏପରି ସର୍ତ୍ତ ରଖିଥିଲେ?
ଯେଉଁ ପକ୍ଷକୁ ମିଶ୍ରଣର ସୁଯୋଗ ଦିଆଯାଉଛି, ସେହି ପକ୍ଷ କିଛି ସର୍ତ୍ତ ରଖିବା କଥା ବୁଝିହୁଏ । ଅର୍ଥାତ୍, ମହାରାଜା ଭାରତ ସହ ମିଶିବା ପାଇଁ କିଛି ସର୍ତ୍ତ ରଖିଥାଆନ୍ତେ, ତାହା ବୁଝିହୁଅନ୍ତା । କିନ୍ତୁ ସେ ତ କୌଣସି ସର୍ତ୍ତ ରଖି ନଥିଲେ ! ଅଥଚ, ଯେଉଁ ପକ୍ଷକୁ ମିଶ୍ରଣର ସୁଯୋଗ ଦିଆଯାଉଛି, ସେହି ପକ୍ଷ ହିଁ ସର୍ତ୍ତ ରଖିବ—ଏହା ତ ନିହାତି ଅଯୌକ୍ତିକ ! ଜମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀରକୁ ଭାରତ ସହ ମିଶିବା ପାଇଁ ଭାରତ କାହିଁକି ସର୍ତ୍ତ ଲଗାଇବ ? ଜମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀରକୁ ଭାରତ ସହ ମିଶିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇ ଭାରତ କ’ଣ ତା’ ଉପରେ କୌଣସି ଅନୁଗ୍ରହ କରୁଥିଲା ?
ଯଦି ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନ୍ଙ୍କ ପରି ଜଣେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଭାରତୀୟ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଜେନେରାଲ୍ — ଯଥା ଡକ୍ଟର ଆମ୍ବେଦକର, ଡକ୍ଟର ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ, ରାଜଗୋପାଳାଚାରୀ କିମ୍ବା ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ନିଜେ — ଏହି ପଦରେ ଥାଆନ୍ତେ, ତେବେ ସେ ମିଶ୍ରଣକୁ ସର୍ତ୍ତଯୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥାଆନ୍ତେ କି ? (ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା, ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଗାନ୍ଧୀଜୀ କୌଣସି ସରକାରୀ ଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ନଥିଲେ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦଟି ଜଣେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ ! ) ଆଉ ଯଦି ସେ ଏପରି କରିଥାଆନ୍ତେ, ତେବେ ଭାରତୀୟ ଜନସାଧାରଣ ତାଙ୍କୁ କେବେ କ୍ଷମା କରିଥାଆନ୍ତେ କି?
ନା କ’ଣ ନେହରୁ ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନ୍ଙ୍କ ଏପରି ଚିଠି ଲେଖିବାକୁ ନିରବ ସମ୍ମତି ଦେଇଥିଲେ? (ଏହା କ’ଣ ଆଉ ଏକ ଗୁରୁତର ଭୁଲ୍ ନଥିଲା?) ଯଦିଓ ନେହରୁଙ୍କ ଅଜ୍ଞାତସାରରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା — ଯାହାର ସମ୍ଭାବନା କମ୍ — ତଥାପି ତାଙ୍କର ଏହାକୁ ବିରୋଧ କରିବା ଉଚିତ ଥିଲା ଏବଂ ଚିଠିଟିକୁ ବାତିଲ୍ କରାଇବା କିମ୍ବା ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରାଇବା ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା ।
ତେବେ ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନ୍ଙ୍କ ସେହି ପୃଥକ ଚିଠି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମିଶ୍ରଣପତ୍ରକୁ ସର୍ତ୍ତଯୁକ୍ତ କରିପାରି ନଥିଲା । କାରଣ, ମିଶ୍ରଣପତ୍ରରେ କୌଣସି ସର୍ତ୍ତ ଯୋଡ଼ିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ହିଁ ନଥିଲା । ମିଶ୍ରଣପତ୍ରରେ ସ୍ୱାକ୍ଷର ଏବଂ ତତ୍କାଳୀନ ଭାରତୀୟ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଜେନେରାଲ୍ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହାର ଗ୍ରହଣ — ଏହି ଦୁଇଟି ପଦକ୍ଷେପ ଜମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀରର ଭାରତ ସହ ମିଶ୍ରଣକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ କରିଦେଇଥିଲା ।
ଅନ୍ୟ ୫୪୭ଟି ଦେଶୀୟ ରାଜ୍ୟ ପରି, ମିଶ୍ରଣପତ୍ରରେ ସ୍ୱାକ୍ଷର ଆଧାରରେ ଜମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀରର ଭାରତ ସହ ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ ମିଶ୍ରଣ ସମ୍ପର୍କିତ ଏହି ଅଖଣ୍ଡନୀୟ ଆଇନଗତ ସ୍ଥିତି ଉପରେ ଭାରତ ଅଟଳ ରହିବା ଉଚିତ ଥିଲା । ଏପରିକି ୧୯୪୮ ମସିହାରେ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟ ଆମର ଏହି ଆଇନଗତ ସ୍ଥିତିକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଦୃଢ଼ ଓ ଅଖଣ୍ଡନୀୟ ବୋଲି ବିବେଚନା କରୁଥିଲା । କିନ୍ତୁ ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନ୍ ଓ ନେହରୁ ଏହି ମାମଲାକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିଦେଲେ ।
